Rüstem Paşa..Yada”Rüşvet Paşa”

Osmanlı tarihinin en muhteşem devrinde yaşayan ve Kanuni Sultan Süleyman’a uzun yıllar sadrazamlık yapan Damat Rüstem Paşa, Osmanlı tarihinin en sevilmeyen simaları arasında özel bir yere sahiptir. Çünkü Rüstem Paşanın hayatı yalnızca sevilmeyen bir insanın yaşam öyküsü değildir; aynı zamanda bir insanın koca bir imparatorluğu, devlet düzenini nasıl yozlaştırıp çöküşünü hızlandırdığının ibretlik bir öyküsüdür.
Kayıtlara bakılacak olursa, Damat Rüstem Paşa 1500 yılında bugünkü Saraybosna sınırlarının içinde dünyaya gelir. Babası Mustafa Bey Katolik iken din değiştirerek Müslüman olan ve Osmanlı hizmetine giren bir Hırvat’tır. Zeki ve kurnaz bir çocuk olan Damat Rüstem Paşa da kısa zamanda fark edilir ve eğitim alması için Osmanlının en seçkin eğitim kurumu olan Enderun’a gönderilir.

Rüstem Paşa 19 Temmuz 1561’de İstanbul’da öldüğünde Osmanlı tarihinin en uzun ömürlü iktidarlarından birine sahip olarak ölmüştü. İki sadrazamlık dönemi toplam 14 yıl, 9 ay, 11 gün sürmüştü. İktidar ve liyakatten mahrum denilemez ancak böylesine sevilmeyen bir kişinin bu kadar uzun bir süre iktidarda kalmasının tek nedeni; Kanuninin tek damadı olması ve Hürrem Sultanın her koşulda onu korumasıdır. Kanuninin damadı olması nedeniyle Damat Rüstem Paşayı iktidarda tutmayı sürdürmesi, Türk tarihinin altın dönemlerinden biri olan bir çağın en kötü cephelerinden birisidir. Çünkü Rüstem Paşa yalnızca rüşveti Osmanlı’ya sokmakla kalmamış ayrıca Osmanlı Devletinin miri toprak rejimini de yozlaştırmış; devlet arazileri onun döneminde açık arttırma ile mültezimlere satılarak Osmanlı Ordusunun bel kemiği kırılmıştır.
Bu kadar makam ve servetin sahibi olan Rüstem paşanın yüzünün güldüğünü de gören yokmuş. Dönemim ünlü şairlerinden Yahya, Rüstem Paşanın bu asık yüzünü şöyle dile getirir:

Gülmezdi yüzü mahşerde dahi gülmeyesi
Çoğ iş etti bize sağlıkla olmayası

Halk tarafından Kehle-i İkbal Rüstem Paşa olarak ta bilinen Rüstem Paşanın başına talih kuşu yerine talih biti konduğu kesindir. Talih biti başa konmayı-versin; ufacık bir bit bile, insana cihan padişahının damadı olmasının yolunu açabilir. Halk böylesine talihi yaver giden Rüstem Paşa’ya lakap takmakta gecikmez: “Kehle-i İkbal” (İkbal Biti) Rüstem Paşa… Hatta bir bit sayesinde kazanılan bu damatlık için beyitler bile yazılır:

Olucak bir kişinin bahtı kavi talii yar.
Biti dahi mahallinde anın işine yarar.

Yar olursa eğer talih ve bahtı kişinin
Kahlesi dahi revacına sebep olur işinin

Tarihi kaynaklar Rüstem Paşanın rüşvet yoluyla elde ettiği muhteşem servetinin dökümünü ana hatlarıyla şöyle verir:

130’u altın işlemeli 8.000 Kuran-ı Kerim,
5.000 kitap,
2.900 at,
5.000 hil’at (Değerli kaftan),
1.100 altın işlemeli üsküf,
2.009 yük kumaş,
130 altın üzengi,
130 çeşit zırh,
1.000 yük külçe ham gümüş,
860 altın işlemeli kılıç,
1.500 gümüşlü tolga,
1.000 gümüş topuz,
1.160 yularlı deve,
80.000 tülbent,
600 gümüş eğer,
500 altın işlenmiş eğer,
33 kıymetli mücevher,
1.000 çiftlik,
476 çarklı değirmen.